Qo‘g‘irchoq muzeyi
Buxoro Markaziy Osiyoning eng qadimiy shaharlaridan biri bo‘lib, uning hududida ko‘plab tarixiy obidalar va o‘rta asr meʼmorchiligi durdonalari joylashgan. Shahar mehmonlari Buxoro viloyatining barcha binolari ko‘rkamligidan bahramand bo‘lishlari uchun bir hafta ham kamlik qiladi. Biroq, qadimiy majmualar orasida milliy o‘zbek nafisligini aks ettiruvchi zamonaviylari ham bor. Ana shunday muassasalardan biri Buxoro qo‘g‘irchoq muzeyidir.
Qo‘g‘irchoq muzeyi tarixi bir paytlar turizm sohasida ish boshlagan Iskandar Hakimov nomi bilan uzviy bog‘liq. Uning asosiy g‘oyasi teatr sanʼati orqali O‘zbekistonni, madaniyatini, mamlakatning urf-odat va anʼanalarini ko‘rsatish edi. Xullas, u boshqa narsalar qatori o‘zbek to‘ylarini ham ko‘rsatadigan spektakl tushunchasi haqida o‘ylay boshladi. Uning qo‘g‘irchoq teatri tezda sayyohlar orasida mashhur bo‘ldi. Lekin Iskandar Hakimovni ajablantiradigan narsa shundaki, spektakllarga tashrif buyurgan xorijlik mehmonlar unga o‘zlariga yoqqan qo‘g‘irchoqlarni sotib olish iltimosi bilan murojaat qilishdi. Ammo eng muhimi, u o‘zi va qo‘g‘irchoqlardan biri o‘rtasidagi g‘ayrioddiy o‘xshashlikka eʼtibor qaratgan bir tomoshabinni esladi, shundan so‘ng u uni sotib olishga qaror qildi. Iskanadar qo‘g‘irchoqni sotishdan qatʼiyan rad etdi, chunki u bir nusxada bo‘lgani uchun u hamon boshqa tomoshabinlar oldida xuddi shunday spektaklni namoyish etishga majbur bo‘ldi. Biroq mehmon juda qattiqqo‘l edi, natijada Iskandar unga qo‘g‘irchoq sotdi va zudlik bilan uning o‘rniga qo‘g‘irchoq tayyorlay boshladi.
Shundan so‘ng muzey asoschisi papye-mashe qo‘g‘irchoqlari tarixiga oid fotosuratlar va hujjatlarni o‘rganishga kirishdi va 20 yildan ortiq vaqtdan buyon shu hunarning mohir ustasi bo‘ldi. Vaqt o‘tishi bilan papye-mashe qo‘g‘irchoqlariga buyurtmalar ko‘pligi sababli u teatrni to‘xtatishga, hunarmandlar jamoasini yig‘ishga va faqat qo‘g‘irchoqlar yasashga eʼtibor berishga majbur bo‘ldi.
Qo‘g‘irchoqlar muzeyi ikki qavatli bino bo‘lib, uning birinchi qavatida muallifning boy ekspozitsiyasi, ikkinchi qavatida qo‘g‘irchoqlar yasash ustaxonasi joylashgan. Iskandar Hakimov qo‘g‘irchoqlarining prototiplari o‘zbek xalq ertaklari qahramonlari, hatto baʼzan tasodifiy odamlar ham o‘zlari bilmagan holda uni obraz yaratishga undaydilar. Har bir qo‘g‘irchoqning balandligi odatda 40 dan 50 sm gacha o‘zgarib turadi.
Iskandar Hakimov o‘zining boy ekspozitsiyasi bilan xorijiy ko‘rgazmalarga tez-tez boradi. Uning qo‘g‘irchoqlari Amerika, Yevropa va Osiyoning turli mamlakatlarida yashaydi.
Muzey xodimlari har bir tashrif buyuruvchiga papye-mashe qo‘g‘irchoqlarining yaratilish tarixi haqida so‘zlab beradi va real vaqt rejimida qo‘g‘irchoqning yaratilishini tomosha qilish imkonini beradi. Qo‘g‘irchoqni yaratish jarayoni uning eskizi bilan boshlanadi, keyin byustning gips qolipi tayyorlanadi. Shundan so‘ng, papye-mashe qo‘g‘irchog‘i tayyorlanadi, qo‘lda bo‘yaladi va oxirgi bosqichda uning kostyumi tayyorlanadi.
Muzeyda kattalar va bolalar uchun qo‘g‘irchoqlar yaratish bo‘yicha mahorat darslari ham o‘tkaziladi.
O‘zbekistonda qo‘g‘irchoq teatri va qo‘g‘irchoqlar ishlab chiqarish tarixiga oid noodatiy xususiy muzey Buxoroning zamonaviy diqqatga sazovor joylaridan biridir. Muzey ekspozitsiyasida nafaqat qo‘g‘irchoqlar, balki qo‘g‘irchoq teatri, bu sanʼatning Markaziy Osiyo madaniyatiga taʼsiri haqidagi tarixiy materiallar ham mavjud. Bundan tashqari, har bir tashrif buyuruvchi muzey binosining birinchi qavatida joylashgan suvenirlar do‘konidan sevimli qo‘g‘irchoqlarini xarid qilishi mumkin.