Sadriddin Ayniy uy-muzeyi
Sadriddin Ayniy nomi bilan mashhur Sadriddin Said Murodzoda o‘zbek adiblaridan biri, tarjimon, jamoat arbobi, tarixchi, olim, Markaziy Osiyo tarixi va adabiyotiga oid ko‘plab asarlar muallifi. Sadriddin Ayniy o‘zbek va tojik tillarini yaxshi bilgan, o‘zbek va tojik adabiyotining asoschisi bo‘lgan. Bundan tashqari, muallif rus tilini yaxshi bilgan.
Bo‘lajak yozuvchi va tarixchi 1878 yilda Buxoroda tug‘ilgan. O‘z shahridagi vabo epidemiyasidan so‘ng u ikkala ota-onasidan ham erta ayrilgan. Buxorodagi Ko‘kaldosh madrasasida aʼlo baholar bilan taʼlim olgan. O‘qishdan so‘ng o‘z faoliyati davomida Buxoroning taniqli madaniyat va maʼrifat arboblari bilan yaqindan tanishdi. U jadidchilik harakatining yorqin hamkorlaridan biri edi. Jadidchilik XVIII-XIX asrlarda O‘rta Osiyoda musulmon, modernistik islohotchilik harakatidir. Bu harakat aʼzolari islomda kadimlik deb atalgan konservativ yo‘nalishning ashaddiy muxoliflari edi. Harakat tarafdorlari Markaziy Osiyoda taʼlim va ilm-fanni rivojlantirishni maqsad qilgan.
Bundan tashqari, Sadriddin Ayniy Tojikiston SSR Fanlar akademiyasining birinchi akademigi va rahbari bo‘lib, o‘zbek va tojik xalqlari madaniyati va adabiyoti rivojiga beqiyos hissa qo‘shgan.
1917 yilda Sadriddin Ayniy Buxoroning so‘nggi amiri Mir Muhammad Olimxon taʼqibidan qochib, o‘z ona shahridan qochib, Samarqandda, mashhur Registon maydonidan uncha uzoq bo‘lmagan xonadonga joylashdi. Sadriddin Ayniy ro‘parasidagi shoirlar bog‘i – “Shoirlar bog‘i”da 35 yilga yaqin, 1950 yilgacha yashadi. Yozuvchi ko‘chib o‘tganda, uy XVIII asrda oldingi egalari tomonidan qurilgan bir qismdan iborat edi. Sadriddin Ayniy davrida 1930 yilda shaxsan o‘zi uyning yangi kengaytmasini qurib bitkazdi.
Ulug‘ adib shu uyda yashab, o‘zining eng mashhur asarlarini yozgan bo‘lib, ulardan baʼzilari: “Qullar”, “Muqanna qo‘zg‘oloni”, “Odina”. Bu asarlar unga keng shuhrat keltirdi.
1967 yilda O‘zbekiston SSR rahbari Sharof Rashidov tashabbusi bilan Sadriddin Ayniyga tegishli bo‘lgan uy Sadriddin Ayniy uy-muzeyi maqomiga ega bo‘ldi. Bugun tashrif buyuruvchilar adibning yashash xonalari va ikkita ish xonasini ko‘rishlari mumkin, ular buyuk adabiyot arbobining ko‘rinmas huzurini hamon saqlab turgandek. Muzey ekspozitsiyasida muallifning shaxsiy buyumlari, mebellar, sovetdan oldingi va sovet davridagi buyumlar, kitoblar, gazetalar, jurnallar va qo‘lyozmalar taqdim etilgan. Bundan tashqari, o‘zbek tilida sakkiz jildlik, rus tilida olti jildlik, tojik tilida 15 jildlik va fors tilida yozilgan bir qancha nusxalardan iborat bo‘lgan asarlarining keng ko‘rgazmasi taqdim etilgan.
Xonalardan birida, uning burchagida yozuvchi qish oqshomlarida isinib yurgan noyob “Nakshinkor” sandalini uchratish mumkin.
Uy hovlisida Sadriddin Ayniy byusti o‘rnatilgan. Uy-muzeyda yozuvchi va shoirlarning madaniy-maʼrifiy tadbirlari, ijodiy uchrashuvlari muntazam o‘tkazib turiladi.
Uy-muzey eshiklari tashrif buyuruvchilar uchun muntazam ravishda ertalab soat 9:00 dan 20:00 gacha ochiq.