Xoja Abd al-Xolik Abd al-Jamil G‘ijduvoniy maqbarasi

Buxoro sehrli qutidek shahar bo‘lib, uning har bir keyingi ko‘chasi hech bir mehmonni befarq qoldirmaydigan voqea yoki afsona bilan o‘rtoqlashishga tayyor. Butun islom olamida Buxoro eng mashhur so‘fiylik tariqati Xodjag‘onga asos solingan shahar sifatida tanilgan. Tarkibning asoschisi tasavvufning taniqli namoyandasi, Buxoroning yetti pirlaridan biri, naqshbandiya so‘fiy tariqati shayxlarining oltin vorisligida o‘ninchi bo‘lgan ilohiyot olimi Xoja Abd al-Xolik Abd al-Jamil G‘ijduvoniy edi.

So‘fiy shayxning aniq tug‘ilgan sanasi nomaʼlumligicha qolmoqda, ammo ko‘plab tadqiqotchilar bu XII asrning boshi - 1103 yil bo‘lganiga ishonishadi. Abdulxoliq G‘ijduvoniy Buxorodan 52 km uzoqlikda joylashgan G‘ijduvon kichik shaharchasida tug‘ilgan. Uning otasi mashhur islom ilohiyotchisi, muhaddis va huquqshunos Imom Molik Malatyadan (hozirgi Turkiya) edi. Ona - Vizantiya hukmdorlarining zodagon oilasining vakili. Abdulxoliq G‘ijduvoniyning ota-onasi taqdir taqozosi bilan O‘rta Osiyoga ko‘chib o‘tadi, so‘ng nihoyat Buxoroga joylashadi.

Abdulxoliq G‘ijduvoniy bolaligidanoq sunniy mazhabining to‘rt imomidan ikkinchisi, Molikiy mazhabi (teologik va huquqiy maktab) asoschisi bo‘lgan otasi Imom Molikdan maʼnaviy bilim olgan. Abdulxoliq G‘ijduvoniy 9 yoshida Qurʼonni bilar edi.

Keyin Abdulxoliq G‘ijduvoniy Buxoroda Ollom Sadriddin huzurida tahsil olib, murshid (domla), tojik-forsning buyuk bayrami, ilohiyot olimi, so‘fiy shayxi va islomning noyob solih insoni Yusuf Hamadoniydan taʼlim oldi. Yusuf Hamadoniyning Abdulxoliq G‘ijduvoniy bilan bir qatorda Ahmad Yassaviy, Abdulloh Barakiy, Xo‘ja Hasan Andakiy kabi mashhur izdoshlari bo‘lgan. XII asrning ikkinchi yarmida Yusuf Hamadoniy Xurosonni tark etdi, uning noibi, yashirin zikr tarafdori shayx Abdulxoliq G‘ijduvoniy Xorazm va Xurosonda o‘z taʼlimotini yoya boshladi, Ahmad Yassaviy esa baland zikr tarafdori sifatida murshid bo‘ldi. (o‘qituvchi) Amudaryo va Sirdaryo oralig‘idagi hududda. Biroq, asrlar o‘tib, bu ikki tariqat (so‘fiylik yo‘li, taʼlimot) O‘rta Osiyo, Anadolu va Bolqonda mashhur bo‘ldi.

Rivoyatlarga ko‘ra, Abdulxoliq G‘ijduvoniyning otasi Imom Molik muqaddas Xizr bilan tanish bo‘lib, u imomga buyuk shayx bo‘ladigan o‘g‘li tug‘ilishini bashorat qilgan. Abdulxoliq G‘ijduvoniy tug‘ilgandan so‘ng Hazrati Xizr uni o‘z huzuriga ilm olishga olib boradi. Aynan u G‘ijduvoniy va birinchi xalifa Abu Bakrga yashirin zikrni o‘rgatgan, keyin uni Yusuf Hamadoniy bilan tanishtirgan.

Zamondoshlari Abdulxoliq G‘ijduvoniyni baland bo‘yli, oq tanli, sochlari ko‘k-qora, qoshlari ko‘k, hassos, samimiy va fahmli, hech kimdan yordam va madaddan voz kechmaydigan inson sifatida taʼriflagan. Ochiqligi va donoligi uchun unga Xojai Jahon laqabini berishgan, bu "dunyo xojasi" deb tarjima qilingan.

“Har bir imom hunarni egallashi kerak” degan naql aynan unga tegishli. Peru G‘ijduvoniyning ko‘plab kitoblari bor, ulardan eng mashhurlari: “Vassiyat-noma”, “Risala-i Tariko”, “Risala-i Saxaviya”, “Zikr-i-al Xolik G‘ijduvoniy”.

Abdulxoliq G‘ijduvoniy 22 yoshidayoq ilohiyot olimi bo‘lib, Movarounnahr hududidagi turli islomiy oqimlar o‘rtasidagi qarama-qarshiliklarga barham berishga doimo intilardi.

Jahon Xo‘ja XII asr oxirida, 1179-1200 yillar oralig‘ida vafot etgan, aniq sanasi nomaʼlum. U shogirdlari tomonidan o‘zi tug‘ilib o‘sgan G‘ijduvonda, onasining qabri yoniga dafn etilgan. Biroq uzoq vaqtdan beri buyuk shayx dafn etilgan joyda maqbara yo‘q edi.

So‘fiy shayxlari va ilohiyot ulamolari xotirasini eʼzozlab, eʼzozlagan temuriylar vakili – Mirzo Ulug‘bek hokimiyat tepasiga kelishi bilan Abdulxoliq G‘ijduvoniy qabriga madrasa qurishga qaror qiladi. Qurilish 1433 yilda yakunlandi. Madrasa kichkina, bir qavatli, darvozasi sharqqa burilgan. Vaqt o‘tishi bilan madrasa atrofida masjid va minora qurilgan.

2003 yilda O‘zbekiston Respublikasining Birinchi Prezidenti Islom Karimov va O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining YUNESKO tashabbusi bilan Abdulxoliq G‘ijduvoniy tavalludining 900 yilligiga bag‘ishlangan sanada “Abdulxoliq G‘ijduvoniy tavalludining 900 yilligini nishonlash to‘g‘risida”gi qarori qabul qilindi. yodgorlik majmuasini keng miqyosda qayta tiklash. 6 gektar maydonda restavratsiya ishlari olib borildi. Zamonaviy yodgorlik bir gumbazli yog‘och ayvon bo‘lib, yog‘och ustunlarga o‘rnatilgan bo‘lib, uning ostida buyuk shayxning qabr toshi joylashgan bo‘lib, uning granit plitasi Qurʼon satrlari bilan bezatilgan. Hujrali madrasalar, minora va masjid tiklandi, majmua atrofi obodonlashtirildi va obodonlashtirildi.

Bugungi kunda Abd al Xoliq G‘ijduvoniy yodgorlik majmuasi butun dunyo musulmonlarining eng mashhur ziyoratgohlaridan biri hisoblanadi.